ЭРҮҮГИЙН ХЭРЭГ ШҮҮХЭД ХЯНАН ШИЙДВЭРЛЭХ АЖИЛЛАГАА

ЭРҮҮГИЙН ХЭРЭГ ШҮҮХЭД ХЯНАН ШИЙДВЭРЛЭХ АЖИЛЛАГАА

Үндсэн хуулийн 16 дугаар зүйлийн 16.14-т “Гэм буруутай нь хуулийн дагуу шүүхээр нотлогдох хүртэл хэнийг ч гэмт хэрэг үйлдсэн гэм буруутайд тооцож үл болно” хэмээн заасан. Энэ баталгааг хэрэгжүүлэх — гэмт хэргийг илрүүлж, нотолж, шударгаар хянан шийдвэрлэх ажиллагааг эрүүгийн хэрэг хянан шийдвэрлэх ажиллагаа гэнэ. Уг ажиллагаа нь хэрэг бүртгэлт, мөрдөн байцаалт, прокурорын хяналт, шүүхийн шат гэсэн үндсэн шатлалаар дамжин хэрэгждэг.

1. Хэрэг бүртгэлтийн ажиллагаа

Гэмт хэргийн талаарх гомдол, мэдээллийг хүлээн авснаас хэрэг бүртгэлтийн хэрэг нээж, эрүүгийн хэрэг үүсгэж яллагдагчаар татах хүртэл хуульд заасан журмаар явуулж байгаа ажиллагааг хэрэг бүртгэлт гэнэ.

• Урьдчилсан шалгалт: Мөрдөгч гомдол, мэдээллийг хүлээн авснаас хойш 5 хоногийн дотор үзлэг хийх, дээж авах, мэдүүлэг авах, эд зүйл хураах, битүүмжлэх, шинжилгээ хийлгэх зэрэг хязгаарлагдмал мөрдөн шалгах ажиллагаа явуулж болно. Энэ хугацааг мөрдөн шалгах ажиллагаа явуулах албаны дарга нэг удаа 14 хүртэл хоногоор сунгаж болно (30.7).
• Прокурорт мэдэгдэх: Хэрэг бүртгэлтийн хэрэг нээсэн бол прокурорт даруй мэдэгдэж, нэгдсэн бүртгэлд бүртгүүлэн, тогтоолыг 72 цагийн дотор танилцуулна. Тогтоолд хүн, хуулийн этгээдийн нэрийг холбогдуулан бичихийг хориглодог (30.9).
• Хугацаа: Хэрэг бүртгэлтийн үндсэн хугацаа хэрэг нээснээс хойш 1 сар байх ба прокурор тухай бүр 3 сар хүртэл хугацаагаар сунгаж болно. Нийт хугацаа нь Эрүүгийн хуульд заасан хөөн хэлэлцэх хугацаагаар хязгаарлагдана (30.12). Урьдчилсан шалгалтын хугацааг хэрэг бүртгэлтийн хугацаанд оруулан тооцно.
• Төгсгөл: Мөрдөгч хэрэг бүртгэлтийг дуусгаад хэргийг хаах, эсхүл эрүүгийн хэрэг үүсгэж яллагдагчаар татах саналын аль нэгийг гарган хэргийн хамт ажлын 3 өдрийн дотор прокурорт хүргүүлнэ (30.13).

2. Прокурорын хяналт

Прокурор мөрдөгчийн санал, хэрэг бүртгэлтийн материалыг хүлээн авснаас хойш ажлын 3 өдрийн дотор дараах шийдвэрийн аль нэгийг гаргана (30.15). Хэргийн ээдрээ төвөгтэй байдлыг харгалзан дээд шатны прокурор энэ хугацааг 14 хүртэл хоногоор сунгаж болно:

• Нэмэлт хэрэг бүртгэлт явуулахаар хэргийг буцаах — гэмт хэрэг үйлдсэн нөхцөл байдал бүрэн тогтоогдоогүй бол (30.16).
• Эрүүгийн хэрэг үүсгэж яллагдагчаар татах тогтоол үйлдэх — холбогдох этгээд тодорхой, нотлох баримт хангалттай бол (30.17).
• Хэрэг бүртгэлтийн хэргийг хаах — гэмт хэрэг үйлдэгдээгүй, эсхүл зөрчлийн шинжтэй нь тогтоогдвол (30.14). Хаах шийдвэрийг хохирогч эс зөвшөөрвөл 7 хоногийн дотор дээд шатны прокурорт гомдол гаргаж болно.

3. Мөрдөн байцаалт

Эрүүгийн хэрэг үүсгэж яллагдагчаар татах тогтоол үйлдсэнээс хэргийг шүүхэд шилжүүлэх хүртэл нотлогдвол зохих бүх нөхцөл байдлыг тогтоох ажиллагааг мөрдөн байцаалт гэнэ (31.1). Мөрдөгч сэжигтэнд тогтоолыг танилцуулсны дараа хувийн байдлыг тогтоох, яллагдагчаар мэдүүлэг авах ажиллагааг 12 цагийн дотор явуулна (31.3.4).

• Үндсэн хугацаа: Хөнгөн гэмт хэргийн мөрдөн байцаалтыг 14 хоног, хүнд гэмт хэргийнхийг 1 сарын дотор явуулж дуусгана (31.13.3).
• Сунгалт: Ээдрээ төвөгтэй, олон яллагдагчтай, олон үйлдэлтэй хэрэгт — сум, сум дундын ерөнхий прокурор 5 сар, аймгийн ерөнхий прокурор 7 сар; дүүргийн ерөнхий прокурор 5 сар, нийслэлийн ерөнхий прокурор 7 сар; аймгийн, дагнасан, нийслэлийн прокурорын газрын хяналтын хэрэгт 16 сар хүртэл. Цаашид сунгахыг Улсын ерөнхий прокурор шийдвэрлэнэ (31.13.4–31.13.5).
• Дээд хязгаар: Гэмт хэрэг үйлдэгдсэнээс хойш хөөн хэлэлцэх хугацааг хоёр дахин нэмэгдүүлсэнтэй тэнцэх хугацаа өнгөрсөн бол сунгахыг хориглоно (31.13.1).
• Дуусгах: Мөрдөгч оролцогчдод хавтаст хэргийн материалыг танилцуулж, саналаа хэргийн хамт 3 хоногийн дотор прокурорт шилжүүлнэ (32.1–32.2). Прокурор хэргийг 14 хоногийн дотор хянах ба дээд шатны прокурор тухай бүр 14 хүртэл хоногоор сунгаж болно (32.4). Шүүхэд шилжүүлэх үндэслэлтэй бол яллах дүгнэлт үйлдэж, яллагдагчид гардуулан, хэргийг ажлын 3 өдрийн дараа харьяалах шүүхэд хүргүүлнэ (32.10).

4. Шүүхийн шат

Яллагдагчийг шүүхэд шилжүүлэх, бэлтгэл

Шүүгч прокуророос ирүүлсэн хэргийг хүлээн авснаас хойш 15 хоногийн дотор яллагдагчийг шүүхэд шилжүүлэх, хэргийг прокурорт буцаах, түдгэлзүүлэх, харьяаллын дагуу шилжүүлэх шийдвэрийн аль нэгийг гаргана; боломжгүй бол Ерөнхий шүүгчийн захирамжаар 30 хүртэл хоногоор сунгана (33.1). Шилжүүлэх шийдвэр гарснаас хойш 14 хоногийн дотор хэргийг шүүх хуралдаанаар хэлэлцүүлэх ба товыг 3-аас доошгүй хоногийн өмнө талуудад мэдэгдэнэ (33.2).

Анхан шатны шүүх хуралдаан

Анхан шатны шүүх хуралдаан нь эрүүгийн хэрэг хянан шийдвэрлэх ажиллагааны гол үе шат бөгөөд шүүх прокурорын яллах дүгнэлтэд үндэслэн нотлох баримтыг шууд шинжлэн, оролцогчдын тайлбар, мэдүүлгийг сонсож, гэмт хэрэг үйлдэгдсэн эсэх, шүүгдэгч гэм буруутай эсэхийг тогтоон яллах, цагаатгах, эсхүл хэргийг хэрэгсэхгүй болгох шийдвэрийн аль нэгийг гаргана. Найман жилээс дээш хугацаагаар хорих ял оногдуулахаар заасан гэмт хэргийг 3 шүүгчийн бүрэлдэхүүнээр, бусад хэргийг шүүгч дангаар хянан шийдвэрлэнэ (11.4).

Хугацаа хэтрүүлж гаргасан гомдлыг шүүх хүлээж авахгүй; хүндэтгэн үзэх шалтгаантай бол хугацаа сэргээлгэх хүсэлт гаргах ба шалтгаантайг хүсэлт гаргагч өөрөө нотолно (38.2). Гомдол, эсэргүүцэл гаргасан бол анхан шатны шүүхийн шийдвэрийн биелэлт түдгэлзэнэ (37.1.2).

5. Давж заалдах ба хяналтын шатны онцлог

Хяналтын гомдол, эсэргүүцлийг зөвхөн хуульд заасан үндэслэлээр гаргана (40.1): шүүхийн хууль хэрэглээний зөрүүг арилгах; Эрүүгийн хэрэг хянан шийдвэрлэх тухай хуулийг ноцтой зөрчсөн нь шүүхийн шийдвэрт нөлөөлсөн; хуулийг Улсын дээд шүүхийн тогтоол, тайлбараас өөрөөр хэрэглэсэн; эрх зүйн шинэ ойлголт, эсхүл хууль хэрэглээг тогтооход зарчмын хувьд нийтлэг ач холбогдолтой.

Дээд шүүх гомдол, эсэргүүцлийг хүлээн авснаас хойш 21 хоногийн дотор танхимын нийт шүүгчийн хуралдаанаар хэлэлцэж, 4 буюу түүнээс дээш шүүгч дэмжсэн тохиолдолд хяналтын шатны шүүх хуралдаанаар хэлэлцүүлэх тогтоол гаргана; шийдвэр гаргаагүй бол татгалзсанд тооцох ба уг тогтоол эцсийн шийдвэр байна (40.2.3–40.2.5). Хэргийг 5 шүүгчийн бүрэлдэхүүнтэй хянан хэлэлцэнэ (40.6.1). Хяналтын гомдол гаргасан нь давж заалдах шатны шүүхийн шийдвэрийн биелэлтийг түдгэлзүүлэх үндэслэл болохгүй (40.1.5).

6. Хялбаршуулсан журам